ទារកដំបូងបំផុតលើលោកដែលកើតពីស្បូនផ្សាំ

ក្នុងការស្រាវជ្រាវលើស្ត្រីដែលទទួលការផ្សាំស្បូន៩នាក់,ស្ត្រីដែលទទួលបានស្បូនបរិច្ចាគពីគ្រួសារ​មិត្តភក្តិអាយុ៦១ឆ្នាំម្នាក់​,ដោយអូវែគាត់នៅល្អដូច្នេះគាត់អាចផលិតស៊ុតបានដែលក្រោយមកគេ​យកវាទៅភ្ញាស់ជាមួយមេជីវិតឈ្មោលនៅក្រៅសារពាង្គកាយមុនពេលយកទៅដាក់ក្នុងស្បូនផ្សាំនោះ។

ការឆាម្ហូបដោយប្រេងអូលីវប្រសើរជាងប្រេងរុក្ខជាតិ

ប្រេងឆាអាចបំបែកនិងផលិតបានជាជាតិពុលពេលសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំង។
ការសិក្សាពីការឆាចៀនអាហារគេបានរកឃើញថា បើធៀបនឹងប្រេងសណ្តែក,ពោតនិងប្រេងផ្កាឈូករ័តន៍ គឺប្រេងអូលីវមានស្ថេរភាពល្អជាងគេ។

ការពិសារស្រាមានជាតិអាល់កុលស្រាលបន្តិចបន្តួចអាចជួយបង្កើនការចងចាំ

ជាដំណឹងល្អមួយសម្រាប់អ្នកមានអាយុលើស៦០ឆ្នាំដែលតែងទទួលទានស្រាបន្តិចបន្តួចដោយហេតុថាការរពិសារស្រាមានជាតិអាល់កុលស្រាលបន្តិចបន្តួចនៅវ័យនេះអាចជួយបង្កើនការចងចាំ
បាន។

តើការដេកហាលថ្ងៃអាចជួយការពារកុំឲ្យធាត់និងកើតទឹកនោមផ្អែមឬ?

ការសិក្សាថ្មីមួយបានរកឃើញថាការហាលកាំរស្មីស្វាយអ៊ុលត្រាជួយកាត់បន្ថយការឡើងទម្ងន់និងជំងឺទឹកនោមផ្អែមនៃសត្វកណ្តុុរដែលគេចិញ្ចឹមឲ្យចំណីសម្បូរខ្លាញ់ច្រើន។អ្នកស្រាវជ្រាវនិយាយថាវាជាការជួយទប់ទល់ពីសមាសធាតុណៃទ្រិកអុកសាយដ៍(nitric oxide។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របម្លែងកោសិកាស្បែកទៅជាកោសិកាប្រសាទ

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានបម្លែងកោសិកាស្បែកទៅជាកោសិកាប្រសាទដោយផ្ទាល់គឺមិនឆ្លងកាត់កោសិកាដើមដោយជោគជ័យ។ពេលគេយកវាទៅផ្សាំឲ្យសត្វកណ្តុរ វាអាចរស់បានរយៈពេល៦ខែ។

ការចាស់និងអាយុសង្ឃឹមរស់

ការចាស់ជាដំណើរធម្មតានិងមិនអាចចៀសផុតបាននិងបញ្ចប់ទៅដោយការស្លាប់។ខណៈអាយុសង្ឃឹមរស់មធ្យម កម្របាន១០ឆ្នាំណាស់កាលពី៥០ ០០០ឆ្នាំមុន និងប្រហែល២៥ឆ្នាំសម្រាប់ប្រជាជនរ៉ូមបុរាណ តែសព្វថ្ងៃគឺ៣៨ឆ្នាំសម្រាប់ប្រទេសសៀរ៉ាលីអូន និង ៨០ឆ្នាំក្នុងប្រទេសជប៉ុន។វាអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងដោយការថយចុះអត្រាមរណៈកុមារនិងប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាល(ពិសេសចំពោះកូនក្មេង)ដែលធ្វើឲ្យអាយុសង្ឃឹមរស់នៃប្រជាជាតិប្រទេសឧស្សាហកម្មមានកម្រិតខ្ពស់គួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងកំឡុង១០០ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។​ជាលិទ្ធផល,ជំងឺមនុស្សចាស់ជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ដោយប្រហែល៥០%គឺជំងឺសសៃឈាមនិងបេះដូង ហើយ២៥%គឺជំងឺមហារីក។

មហារីកសួតអាចសម្ងំខ្លួនរហូតដល់២០ឆ្នាំ

ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាមហារីកសួតអាចលាក់ខ្លួនរហូតជាង២០ឆ្នាំមុនពេលវាក្លាយជាទម្រង់ជំងឺសកម្មនិងធ្ងន់ធ្ងរភ្លាមៗ
នេះបញ្ជាក់ថាបើយើងអាចរកឃើញទាន់ពេលក្នុងដំណាក់កាលថ្មី គេអាចធ្វើការព្យាបាលនិងកម្រឹតជាក៏មានច្រើនដែរ។

របកគំហើញថ្មីសម្រាប់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានប្រើកោសិកាដើម(stem cell)ដើម្បីបង្កើតជាកោសិកាលំពែងដែលបាន​ផលិតអាំងស៊ុយលីនឆ្លើយតបនឹងជាតិស្ករដោយជោគជ័យហើយបានបំបាត់ជំងឺទឹកនោមផ្អែម​ចេញពីសត្វកណ្តុុរ។
កោសិកាដើមជាកោសិកាដែលមិនទាន់មានការបម្លែង ហើយអាចត្រូវបម្លែងជាកោសិកាឯកទេស​ផ្សេងៗដូចជាកោសិកាស្បែក សាច់ដុំ និងឆ្អឹងជាដើម។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររកឃើញម៉ូលេគុលដែលជួយកោសិកាមហារីកអាចគេចផុតពីប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ

អេបូឡាអាចឆ្លងតាមការរួមភេទជាមួយអ្នកជំងឺដែលបានជាពីជំងឺនេះរហូតដល់៩០ថ្ងៃមន្ទាប់ពីបាត់រោគសញ្ញា

អ្នកស្រាវជ្រាវខាងវីរុសថាមេរោគអេបូឡាអាចឆ្លងតាមខ្យល់ហើយដោយមិនបញ្ចេញអាការៈសញ្ញា

អ្វីដែលអ្នកមិនគួរទទួលទានពេលកំពុងរៀន

អាហារ៣មុខខាងក្រោមនេះអ្នកមិនគួរបរិភោកពេលកំពុងរៀនឡើយ៖
    ១/អាហារនិងភេសជ្ជៈសម្បូរជាតិស្ករៈ
ស្ករ(គ្លុយកូស)ចាំបាច់សម្រាប់ខួរក្បាលក៏ពិតមែនហើយ
តែ​សំខាន់នៅត្រង់ថាអាហារភាគច្រើនផ្ទុកស្ករចម្រាញ់(processed and refined sugar)ដែលមានផល​អវិជ្ជមានសម្រាប់ការឆ្លើយតបរបស់អាំងស៊ុយលីន។វាអាចនាំដល់ជំងឺទឹកនោមផ្អែមទៀតផង។
ដោយហេតុខួរក្បាលត្រូវការស្ករគ្លុយកូសច្រើន,កាលណាមិនអាចដោះស្រាយកម្រឹតស្ករក្នុងឈាមបានវា​ធ្វើឲ្យរាំងស្ទះដល់ការរៀនរបស់យើងទៅវិញ។ហើយគេដឹងថាស្ករប្រភេទនេះមិនដែលរត់​ទៅដល់របាំងភ្នាសឈាមខួរក្បាលទេ។
    ២/អាហារកញ្ចប់និងសម្រន់(processed and fast food)
ដើម្បីបានថាមពលពីសមាសធាតុនេះរាងកាយត្រូវប្រើថាមពលទៅបំបែក,តែដូចបានរៀបរាប់ខាងលើស្ករនេះមិនអាចប្រើប្រាស់ដោយខួរក្បាលបានធ្វើឲ្យខួរក្បាលកាន់តែខ្វះថាមពល។ម្យ៉ាងទៀតពពួកអាហារ​កញ្ចប់និងកំប៉ុងទាំងនេះមានផ្ទុកសារធាតុគីមីផ្អាប់និងបន្ថែមពណ៏ជាដើម​ដែលប៉ះពាល់ជាអវិជ្ជមាន​ដល់ខួរក្បាល។
      ៣/អាហារដែលប្រើខ្លាញ់សំយោគ(trans-fats):
គេប្រើខ្លាញ់នេះដើម្បីជួយរក្សាគុណភាពអាហារដូចជាអាហារបំពង,នំស្រួយ(cracker)និង​ពោតលីង(microwave popcorn)ជាដើមដែលនឹងប៉ះពាល់បេះដូង។វាទៅបំផ្លាញសសៃឈាមក្រហម,ហើយសសៃឈាមតូចៗត្រូវប៉ះពាល់មុនគេពិសេស​សសៃឈាមខួរក្បាលនេះឯង។
​​​    ផ្ទុយទៅវិញ បើអ្នកចង់ពង្រឹងខួរក្បាល អ្នកគួរបរិភោគអាហារនៅពេលបាយឲ្យបានច្រើនគួរសម​ហើយបន្ថែមការបរិភោគបន្លែផ្លែឈើស្រស់,គ្រាប់ធញ្ញជាតិនិងប្រូតេអ៊ីនពីធម្មជាតិឲ្យបានច្រើន។

បែកធ្លាយរឿងអាថ៌កំបាំងពីការការពារខ្លួនពីអេបូឡា

តើអេបូឡារាលដាលដូចម្តេច?

មជ្ឈមណ្ឌលប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺអាមេរិកCDCកំពុងតែកុហកមហាជនថាអេបូឡាអាចឆ្លងទាល់តែ

មានការប៉ះផ្ទាល់(direct contact),ការពិតមិនមែនដូច្នេះឡើយ។អ្នកអាចឆ្លងអេបូឡាដោយការ​ប៉ះពាល់ដោយប្រយោលជាមួយឈាម,ទឹកមាត់,សំបោរនិងធាតុរាវដែលហូរចេញពីរាងកាយ​អ្នកជំងឺ ហើយវាអាចកើតឡើងដោយការសាយតាមខ្យល់ក្នុងរយៈចម្ងាយខ្លីដោយការក្អក កណ្តាស់ជាដើម។

តើការប៉ះផ្ទាល់មានន័យដូចម្តេច?

CDCបានឲ្យនិយមន័យថាវាជាការប៉ះផ្ទាល់នូវឈាម,ទឹកមាត់,សំបោរ,កម្អួត,ទឹកនោម,លាមកនៃ

អ្នកជំងឺអេបូឡា(ទោះនៅរស់ឬស្លាប់)ទៅនឹងភ្នែក,មាត់,ច្រមុះឬស្នាមសបួសដាច់កោសរលាត់របស់អ្នក។ តែម្យ៉ាងទៀតCDCក៏បាននិយាយដែរថាការប៉ះផ្ទាល់មានន័យថាជាការប៉ះពាល់ដោយប្រយោល

ទៅវិញគឺមានន័យថាឲ្យតែអ្នកបានប៉ះពាល់ជាមួយធាតុរាវដែលចេញពីរាងកាយអ្នកជំងឺ។

តើការប្រើម៉ាសN95អាចការពារអ្នកបានទេ?

ទេ,ដើម្បីការពារខ្លួនអ្អកគួរប្រើរបាំងមុខការពារដង្ហើម(full face respirators)វិញ។

ការពិតម៉ាសនេះគេប្រើសម្រាប់អ្នកជំងឺពាក់កុំឲ្យឆ្លងទៅអ្នកដ៏ទៃមិនមែនសម្រាប់ការពារអ្នកពាក់​មិនឲ្យឆ្លងជំងឺដែលឆ្លងតាមខ្យល់នោះឡើយព្រោះម្យ៉ាងពាក្យN95នេះចង់បញ្ជាក់ថាវាការពារបានតែ៩៥%ប៉ុណ្ណោះពីភាគល្អិតក្នុងខ្យល់។ពេលអ្អកប្រើរបាំងមុខការពារដង្ហើម(full face respirators)សូមចាំថាត្រូវបោកគក់នឹងសាប៊ូហើយសឹមចោលវាក្នុងធុងត្រឹមត្រូវ។

zoombie ចម្លែកៈអ្នកស្លាប់ដោយជំងឺអេបូឡា២នាក់រស់ឡើងកំឡុងពេលបុណ្យសព

នៅពេលបញ្ជូនពីកន្លែងបុណ្យសពទៅកាន់ផ្នូរជនរងគ្រោះដែលគេសន្មត់ថាបានស្លាប់ដោយជំងឺអេបូឡាដឹងខ្លួនឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសលីបេរីយ៉ា។
ប្រៀបដូចជាភាពយន្តអញ្ចឹងដែលស្ត្រី២នាក់អាយុ៤០និង៦០ឆ្នាំក្រោកឡើងធ្វើឲ្យផ្អើលដល់អ្នកហែរហមគ្រប់គ្នា។ស្ត្រីទាំង២នាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាស្លាប់នៅកន្លែង២ផ្សេងគ្នានៃសង្កាត់Nimba។
យោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺអាមេរិកCDCឲ្យដឹងថាអាចមាន២១០០០ករណីជំងឺអេបូឡាទាំងដែលបាននិងមិនបានរាយការណ៍ក្នុងប្រទេសលីបេរីយ៉ានិងសេរ៉ាលីអូន,ជាង៦០០០ករណី​ត្រូវបានបញ្ជាក់និងប្រមាណ៣០០០នាក់បានស្លាប់ដោយគិតចាប់ពីពេលផ្ទុុះឡើងនៅខែធ្នូឆ្នាំមុន។
CDCនិយាយថាករណីអេបូឡាសរុបអាចនឹងកើនដល់១.៤លានករណីនៅត្រឹមខែមករាខាងមុខនេះ​បើសិនជាគ្មានការទប់ស្កាត់និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ប្រជាជនក្នុងសហគមន៍ទេនោះ។

ស្ត្រីអាយុ២៤ឆ្នាំម្នាក់មិនមានខួរតូច

តើគួរជឿទេថាមានស្ត្រីម្នាក់អាចរស់ដល់អាយុ២៤ឆ្នាំដោយគ្មានខួរតូច?តាមពិតនាងថែមទាំងបានឲ្យកំណើតកូនម្នាក់ទៀតផង។នាងរស់នៅខេត្តshadon​ប្រទេសចិន។
ក្រោយពីមានអាការៈវិលមុខនិងចង្អោរ នាងក៏មកជួបគ្រូពេទ្យ។ស្ទើរពេញមួយជីវិតនាង នាងមានការពិបាកក្នុងការនិយាយនិងបញ្ចេញកាយវិកា។នាងមិនចេះនិយាយរហូតដល់អាយុ​៦​ឆ្នាំនិងមិនចេះដើរដល់អាយុ៧ឆ្នាំ។
ក្រោយពេលធ្វើការថតCT scanគ្រូពេទ្យសម្គាល់ភ្លាមថានាងកំពុងមានបញ្ហាគឺនាងមិនមានខួរតូច​ឡើយ។យ៉ាងហោចណាស់កោសិកាប្រសាទ៥០%ក្នុងខួរក្បាលនាងបានបាត់បង់តែនាងនៅអាច​មានសមត្ថភាពចលនា(motor skills)ដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់។

តើការឆាឆៅក្មេងប៉ះពាល់ដូចម្តេចខ្លះដល់ពេលគេពេញវ័យ

កុមារដែលទទួលរងនូវការឆាឆៅផ្សេងៗប្រឈមយ៉ាងខ្លាំងនឹងគុណភាពជីវិតពេលពួកគេពេញវ័យ​មិនត្រឹមតែបញ្ហាផ្លូវចិត្តទេ,តែរួមទាំងសុខភាពរាងកាយនិងសមត្ថភាពបញ្ញាផងដែរ។
នាយកដ្ឋានសេវាសុខភាពពលរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញថាការឆាឆៅភាគច្រើនគឺតាមរយៈ
ពាក្យសម្តីនិងពីសង្គមដូចជា៖
        ការហៅឈ្មោះក្រៅ(បង្អាប់), ការចំអកលេងសើច,ការបញ្ចេញរឿងអាស្រូវឬកុហក,​​​ការច្រាន ​វាយ​ ទាត់ធាក់,ការបណ្តេញពីផ្ទះ,ការគម្រាម,ការលួចរបស់របរ,ការប្រើកាយវិកាឬ​
ស​ម្តីអាសអាភាសជាដើម។
ការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថាការទទួលរងការឆាឆៅជាប្រចាំនាំដល់ជំងឺបាក់ទឹកចិត្តនិងតប់ប្រមល់ខ្លាចសង្គមហើយឈានទៅរកការធ្វើអត្តឃាតទៀតផង។
ការស្រាវជ្រាវកន្លងមកបង្ហាញថាមនុស្សធំដែលធា្លប់រងការឆាឆៅពីក្មេងមានកម្រឹតCRPខ្ពស់,នេះ​បង្ហាញថារាងកាយកំពុងប្រតិកម្មតបនឹងការពុល(toxic stress)ដែលដូចគ្នានឹង​ការប្រយុទ្ធប្រឆាំង​
កា​រ​​ឆ្លងរោគដែរ។
រឹតតែគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៏នោះគឺការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាអ្នកដែលធ្លាប់តែឆាឆៅគេនោះមាន​កម្រឹតCRPទាបខ្លាំងគឺទាបជាងអ្នកដែលមិនធ្លាប់រងការឆាឆៅទៅទៀត។
គេរកឃើញថាជនរងគ្រោះហាក់ប្រឈមខ្លាំងជាងអ្នកដែលមិនធ្លាប់រងការឆាឆៅ៦ដងទៅនឹងជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ,ការជក់បារីជាប្រចាំ និងវិវត្តទៅរកជំងឺវិកលចារឹក។
បើក្មេងរងកាឆាឹឆៅ,ឪពុកម្តាយនិងគ្រូត្រូវមានតួនាទីសំខាន់ដោយប្រាកដថានឹងមិនមានរឿងបែបនោះកើតឡើងទៀតទេ។ស្ទើរជាទូទៅទៅហើយដែលគេតែងចាត់ទុកថាការឆាឆៅនេះជារឿងធម្មតាទៅវិញ។

ឥទ្ធិពលនៃមហារីក

បើសិនចំណែកកោសិកាដោយអនាធិបតេយ្យកើតឡើងកោសិកាបន្តលូតលាស់ដោយមិនធ្វើការបម្លែង(dedifferention)។បើរឿងនេះ​កើតឡើងកោសិកាដែលប្រែប្រួលនឹងត្រូវសម្គាល់និងកម្ចាត់ចោលដោយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។កោសិកាមហារីកដែលអាចគេចផុតពីការចាប់​នេះបានដោយឧទាហរណ៍ៈវាបង្ហាញligandសម្រាប់កន្លែងទទួលCD95លើផ្ទៃភ្នាសរបស់វាហើយនាំឲ្យឡាំផូស៊ីតស្លាប់។ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ​ចុះខ្សោយ(ឧទាហរណ៍ៈឆ្លងមេរោគHIV)ក៏ជួយឲ្យកោសិកាមហារីកគេចផុតពីការស្លាប់ដែរ។

បើកោសិកាមហារីកសាយកូន ដុំមហារីកវិវត្តហើយត្រឹមតែការពង្រីកខ្លួនក្នុងតំបន់គឺអាចនាំឲ្យមានផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានហើយ។​មហារីកខួរក្បាលអាចទៅជំនួសកន្លែងកោសិកាប្រសាទជិតខាងហើយបណ្តាលឲ្យប្រកាច់(epilepsy)ជាដើម។ដោយហេតុឆ្អឹងលលាដ៏​ក្បាលប្រឆាំងការកើនចំណុះខួរក្បាលខ្លាំង,ហេតុនេះជាចុងក្រោយ មហារីកខួរក្បាលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតដោយសារកំណើន​សម្ពាធក្នុងលលាដ៏ក្បាល។មហារីកទងស៊ួតអាចរារាំងការផ្គត់ផ្គង់ខ្យល់ទៅថង់ស៊ួត(alveoli)នាំឲ្យវាថយឬឈប់ដំណើរការ(collapse[atelctasis])។

មហារីកដែលលូតលាស់ដោយមិនបម្លែងដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់(markedly dedifferentiated tumors)មានសមត្ថភាពជ្រៀតចូលទៅ​ជាលិកាដ៏ទៃបាន(metastasis)។វាអាចកើតឡើងបានដោយកោសិកាមហារីកត្រូវរំដោះខ្លួនពីចំណងជាមួយកាសិកាផ្សេងទៀត,ជ្រៀត​តាមសសៃឈាមចូលក្នុងសរីរៈដ៏ទៃហើយបង្កើតអាណានិគមថ្មីនៅទីនោះ។ការចាកចេញពីកន្លែងដើមកោសិកាទាំងនេះត្រូវមាន​សមត្ថភាពធ្វើដំណើរ(migrate)និងបំបែករបាំងជាលិកា។ដំណាក់កាលបន្ទាប់អាចសម្រេចបានដោយការបញ្ចេញអង់ស៊ីមរំលាយ​ប្រូតេអ៊ីន ឬ ដោយទប់ការសម្តែងឬសកម្មភាពនៃproteinase inhibitors។ពេលដែលកោសិកាមហារីកចូលដល់ក្នុងសសៃឈាមវា​ត្រូវ​ជាប់គាំងក្នុងសសៃប្តូរ(capillary)។ដើម្បីចាកចេញពីចរន្តឈាមវាត្រូវតោងភ្ជាប់នឹងម៉ូលេគុលស្អិត(adhesion molecule)មួយចំនួន​របស់អង់ដូតេល្យូមហើយហែកចេញពីជញ្ជាំងសសៃឈាម។កំណើនទំហំមហារីកឬមេតាស្តាសត្រូការនូវសសៃឈាមទៅចិញ្ចឹមល្មម​សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់អុកស៊ីសែននិងវត្ថុធាតុដើមឲ្យបាន​គ្រប់គ្រាន់។ការបង្កើតសសៃឈាមដែលភ្ញោចតាមរយៈអ្នកសម្របសម្រួលអាច​ត្រូវ​រារាំងដោយangiogenesis inhibitors(e.g.​ angiostatin, endostatin)។បើដុំមហារីកធំខ្លាំង ឈាមដែលកាន់តែច្រើនហូរកាត់​ដុំមហារីកបង្កើនបន្ទុកចរន្តឈាម(increased cardiac output)។

តម្រូវការថាមពលរបស់កោសិកាមហារីកច្រើនតែធ្វើឡើងដោយការបំបែកគ្លុយស៊ីតមិនត្រូវការអុកស៊ីសែនបើទោះជាមានអុកស៊ីសែន​​ គ្រប់គ្រាន់ក៏ដោយហើយថាមពលដែលទទួលបានក្នុង១ម៉ូលគ្លុយកូសមានត្រឹម៥%នៃការបំបែកដោយមានការចូលរួមពីអុកស៊ីសែន​ប៉ុណ្ណោះ។ជាលិទ្ធផលគឺធ្វើឲ្យមានកង្វះជាតិស្ករក្នុងឈាមនិងលើសជាតិអាស៊ីត(acidosis)។កង្វះជាតិស្ករក្នុងឈាមភ្ញោចឲ្យមានការបញ្ចេញគ្លុយកាកុង,អេពីនេព្រីននិងគ្លុយកូគ័រទីកូអ៊ីតដែលបង្ករការបំបែកខ្លាញ់និងប្រូតេអ៊ីន។ចុងក្រោយធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺស្រកទំងន់(tumor cachexia)។ជួនកាលកោសិកាមហារីគអាចដាស់ការកកឈាមឬរំលាយសារធាតុសសៃ(fibrinolysis)នាំឲ្យមានកំណកឬការបាត់បង់ឈាមកើតឡើង។ការហូរឈាម,ការប្រើប្រាស់ដែកច្រើននៃកោសិកាមហារីកនិងស្រកទំងន់ខ្លាំងក្លាជាទូទៅធ្វើឲ្យមានanemia។

មហារីកតែងបង្កភាពមិនប្រក្រតីដោយកំណើនយ៉ាងគំហ៊ុកនៃសកម្មភាពtissue-specificឬដោយបង្កើតសកម្មភាពnon tissue-specificថ្មីៗ។ដូចនេះមហារីកទៅលើកោសិកាplasma-cellតែងបង្កើតនូវអង្គបដិប្រាណមិនប្រក្រតីដែលទៅបំផ្លាញសរីរៈនានាមាន​តម្រងនោមជាដើម។ដោយការបម្លែងខ្លួនវា កោសិកាមហារីកក៏បង្កើតផងដែរនូវប្រូតេអ៊ីនដែលប្រឆាំងការករកើតអង្គបដិប្រាណរបស់​  រាងកាយ។អង្គបដិប្រាណដែលប្រឆាំងឬបង្កើតដោយកោសិកាមហារីកអាចរាំងខ្ទប់ផ្លូវអ៊ីយ៉ុង(ionic channels)និងកន្លែងទទួល(receptors)ដែលនាំឲ្យមានការខ្សោយសាច់ដុំ(myasthenia)ជាដើម។

ត្រឹមជាដុំមហារីកតូចៗនៃជាលិកាអង់ដូគ្រីននិងមិនអង់ដូគ្រីន(ពិសេសមហារីកកោសិកាទងសួតតូចៗ)តែងបង្កភាពមិនប្រក្រតីនៃអ័រម៉ូនយ៉ាងខ្លាំង។កំណើនការបញ្ចេញអ័រម៉ូនអាចនាំឲ្យមានភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើនដូចជា៖កំណើនសម្ពាធឈាម,លើសជាតិទឹកអ៊ីប៉ូតូនិក,កាតាបូលិស,acromegaly,ខ្វះជាតិស្ករក្នុងឈាម,ពុកឆ្អឹង,លើសកាល់ស្យូមក្នុងឈាមនិងគ្រួសតម្រងនោម,លើសគ្រាប់ឈាម(polycythemia),អ៊ីពែទីរូអ៊ីត,លេចចេញលក្ខណៈភេទបុរស(virilization),លេចទឹកដោះ,រាគនិងដំបៅក្រពះ។​    

ម្យ៉ាងទៀតអ័រម៉ូនត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់វិនិច្ឆ័យសម្គាល់មហារីកផងដែរ,ឧទាហរណ៍៖កាល់ស៊ីតូនីន(មហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតកណ្តាល),​choriongonadotropin(មហារីកពងស្វាស...)និងACTH(មហារីកសួត)។

ការស្លាប់នៃកោសិកាមហារីកបញ្ចេញនូវប៉ូតាស្យូមនាំឲ្យលើសប៉ូតាស្យូមក្នុងឈាមហើយការបំបែកអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកនាំឲ្យលើស​អ៊ុយរ៉េ​ក្នុងឈាម។

ការវិវត្តន៍នៃកោសិកាមហារីក

ជាធម្មតាចំណែកកោសិកាសម្របខ្លួនបានយ៉ងល្អតាមរយៈការបញ្ចញនូវភ្នាក់ងារលូតលាស់ក្នុងតំបន់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការជាក់លាក់​របស់កោសិកា។ភ្នាក់ងារលូតលាស់(GFs)ភ្ញោចកន្លែងទទួលនៃភ្នាសកោសិកាដែលទាំង មានឬភ្ញោចសកម្មភាព ទីរ៉ូស៊ីនគីណាស។ដោយមានការជួយពីប្រូតេអ៊ីនសម្របសម្រួល(GRB₂),ភ្នាក់ងារបណ្តូរGDP/GTP(SOS)ភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងសំណល់​ផូស្វូទីរ៉ូស៊ីនបន្ទាប់មកដាស់សកម្មភាពប្រូតេអ៊ីនតូច Ras។បន្ទាប់មក តាមរយៈserine/threonine kinase Raf ភ្ញោចបណ្តាក់សញ្ញា១​(mitogen-activated protein kinase cascade[MAPK cascade])ឲ្យដាស់សកម្មភាពភ្នាក់ងារកត់ចម្លង នាំឲ្យមានការសម្តែងនៃ​សែន សំខាន់សម្រាប់ចំណែកកោសិកា។ភ្នាក់ងារកត់ចម្លងសំខាន់ៗរួមមាន៖Fos, Jun, Myc, Myb, Rel, E2F, និងDP1។​អ័រម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតភ្ជាប់នឹងកន្លែងទទួលលើណ្វៃយ៉ូ(ErbA),បន្ទាប់មកhormone/receptor complexផ្តល់នូវការសម្តែងសែននិងចំណែក​កោសិកា។

យន្តការដែលផ្តល់ការសាយកូនត្រូវរារាំងដោយភ្នាក់ងារទប់ការលូតលាស់(growth-inhibiting factors)ដែលធម្មតាវាបញ្ឈប់ចំណែក​កោសិកា។វាបញ្ចេញសកម្មភាពពេលដែល ឧទាហរណ៍ៈកោសិកាផ្ទុកDNAខូច ហើយចំណែកកោសិកាអាចនាំឲ្យកើតកោសិកាកូនដែល​ខូច។ឧទាហរណ៍មួយនៃភ្នាក់ងារទប់ការលូតលាស់គឺRetinoblastoma protein(Rb) ដែលភ្ជាប់នឹងភ្នាក់ងារកត់ចម្លងE2F និងDP1​ហើយដាស់សកម្មភាពពួកវា។សម្រាប់ផ្នែកRbត្រូវបានរក្សាឲ្យនៅអសកម្មដោយបណ្តុំcylcin E​និងគីណាសCDK₂(E-CDK₂)រួមនិង​បណ្តុំcyclin DនិងគីណាសCDK₄(D-CDK₄)។នេះជាវិធីដែល E-CDK₂និង D-CDK₄ផ្តល់នូវចំណែកកោសិកា តែឥទ្ធិពលវាត្រូវលប់​ដោយp21-proteinដែលស្តែងឡើងក្រោមឥទ្ធិពលភ្នាក់ងារកត់ចម្លងp53។បន្ទាប់មកចំណែកកោសិកានឹងត្រូវររាំង។

សែនមហារីក(oncogene)អាចកើតឡើងតាមរយៈមុយតាស្យុងនៃសែនពាក់ព័ន្ធនឹងការសាយកូនproliferation-relevant genes។​ប្រតេអ៊ីនមហារីក(oncoprotein)ដែលបានពីសែនមហារីកគឺសកម្មដោយមិនត្រូវការរំញោចសរីរៈ(physiologic stimulation)ហើយ​អាច​បង្កមីតូសដោយឯករាជ្យពីភ្នាក់ងារលូតលាស់សរីរៈ។ប្រូតេអ៊ីនមហារីកមានដូចជា៖
- ភ្នាក់ងារលូតលាស់ដែលបង្កើតដោយ​កោសិកាមហារីកហើយភ្ញោចខ្លួនឯងឲ្យធ្វើចំណែក(ឧទាហរណ៍ៈSis,បំណែករបស់PDGF)
-កន្លែងទទួលសម្រាប់អ័រម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីត(ErbA)
-កន្លែងទទួលសម្រាប់ភ្នាក់ងារលូតលាស់(e.g.ErbB សម្រាប់EGF,និងFmsសម្រាប់monocyte-colony-stimulating factor)
-ទីរ៉ូស៊ីនគីណាស(e.g.,Abl, Src, Fes)
-សេរីន/ត្រេអូនីន គីណាស(e.g.,Raf, Mos)
-ប្រូតេអ៊ីនតូចៗ(Ras)-ភ្នាក់ងារកត់ចម្លង(Fos, Jun, Myc, Myb, Rel)ឧទាហរណ៍ៈការបញ្ឈប់សកម្មភាពRasត្រូវជំរុញដោយGTPase-activatingprotein (GAP)។មុយតាស្យុងមួយចំនួននៃRasធ្វើឲ្យវា​លែងស្គាល់GAPហើយRasនៅតែសកម្មដដែល។

ម្យ៉ាងទៀតមុយតាស្យុងក៏អាចផលិតប្រូតេអ៊ីនទប់ការសាយកូនមិនប្រក្រតី ដូច្នេះការបាត់បង់Rbឬp53ធ្វើឲ្យមានចំណែកកោសិកា​យ៉ាង​អនាធីបតេយ្យ។លើសពីនេះ p53មិនប្រក្រតីរារាំងដល់អាប៉ុបតូស។

មុយតាស្យុងអាចបង្កដោយសរធាតុគីមីឬកាំរស្មី ខណៈវិបត្តនៃការជួសជុលDNAសម្រួលដល់ការកើតឡើងមុយតាស្យុង។កោសិកា​ងាយរងមុយតាស្យុងកំឡុងចំណែកកោសិកាមានន័យថាជាលិកាដែលតែងធ្វើការសាយកូនប្រឈមនឹងមុយតាស្យុងខ្លាំងជាងជាលិកា​ដែលបានបម្លែងពេញលេញ(fully differentiated tissue)។នេះជាការពិតជាក់ស្តែងមួយដែល ការរលាកនិងរបួសជាលិកាភ្ញោចឲ្យមាន​ចំណែកកោសិកា។មុយតាស្យុងដែលនាំដល់មហារីកក៏អាចតំណពូជដែរ។ចុងក្រោយ គឺវីរុសអាចនាំសែនមហារីកចូលទៅក្នុងកោសិកាឬ​ជំរុញការរីកសាយកោសិកាមហារីកដោយខ្ទប់សកម្មភាព(p53, Rb)ឬដាស់សកម្មភាព(Bcl2..)នៃប្រូតេអ៊ីនរបស់កោសិកាដែលវា​ស្នាក់នៅ(host-specific proteins)។

មុយតាស្យុងតែមួយគឺមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការវិវត្តមហារីកឡើយ, ត្រូវមានមុយតាស្យុងយ៉ាងហោច៣ឬ៤(sevral)កើតឡើងមុនពេល​ដែលកោសិកាបម្លែងជាកោសិកាមហារីកនោះ។អ្នកធ្វើឲ្យមហារីក(e.g.,phorbol ester)ផ្តល់នូវចំណែកកោសិកាមុយតាស្យុងហើយវិវត្ត​ជាមហារីក ដូច្នេះមិនមែនមកពីកោសិកាមុយតាស្យុងខ្លួនឯងឡើយ។

ការស្លាប់នៃកោសិកាតាមកំណត់(apoptosis)

រៀងរាល់ថ្ងៃមានកោសិការាប់រយពាន់លានបានស្លាប់នឹងបានជំនួសវិញដោយកោសិកាដែលបានពីការធ្វើចំណែក។ផ្ទុយពីនេក្រូស អាប៉ុបតូសជាការស្លាប់ដោយមានការកំណត់ ហើយដូចទៅនឹងចំណែកកោសិកាដែរត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយយន្តកម្មសរីរៈដ៏វិចិត្រមួយ។​វាជាអ្នកតម្រូវជាលិកាទៅនឹងបម្រែបម្រួលតម្រូវការ,កម្ចាត់ចោលកោសិកាដែលលើសកំឡុងការវិវត្តអំប្រ៊ីយ៉ុង​ និងកម្ចាត់ចោលកោសិកា​គ្រោះថ្នាក់ដូចជាកោសិកាមហារីក,កោសិកាឆ្លងរោគ,កោសិកាភាពស៊ាំដែលប្រឆាំងអង់ទីសែនរាងកាយខ្លួនឯង។

អាប៉ុបតូសត្រូវសម្របសម្រួលដោយបណ្តាក់សញ្ញាមួយៈprotein-cleaving caspases activate sphingomyelinaseដែលបញ្ចេញ​សេរ៉ាមីតពីសsphingomyelin។ជាលិទ្ធផលមួយក្នុងចំណោមផ្សេងទៀតគឺការដាស់សកម្មភាពប្រូតេអ៊ីនGតូចៗ Ras និងRac,​ការបង្កើតស៊ុពែរអុកស៊ីត, កាកំទេចមីតូកុងទ្រីជាមួយនិងការបញ្ចេញនូវ ស៊ីតូក្រូម សេ។តាមរយៈការដាស់ទីរ៉ូស៊ីនគីណាស,សេរ៉ាមីត​រារាំងK⁺ channels,ដាស់សកម្មភាពCl^- channels,និងធ្វើឲ្យកោសិកាមានភាពអាស៊ីត។MAP kinase cascadeនិងកំហាប់Ca²⁺​ក្នុងកោសិកាក៏សខាន់សម្រាប់ដែរក្នុង អាប៉ុបតូស។អាប៉ុបតូសអាចត្រូវជំរុញដោយសែនមួយចំនួន(bax...)ឬត្រូវរារាំងដោយសែន​មួយចំនួនផ្សេងទៀត(bcl2...)។ចុងក្រោយបំផុត,​ការដាស់សកម្មភាព endonucleaseនាំដល់ការកាត់បំបែក DNAជាកង់ៗ,កោសិកា​បាត់បង់អេឡិចត្រូលីតនិងorganic osmolytes,ប្រូតេអ៊ីនត្រូវបំបែកហើយកោសិការួមស្វិតនិងបែកខ្ចាត់ខ្ចាយជាបំណែកតូចៗដែល​ម៉ាក្រូផាសងាយចាប់យកបាន។នេះជាវិធីដែលកោសិការលាយទៅដោយមិនមានបន្សល់ទុកម៉ាក្រូម៉ូលេគុល,ដូចនេះក៏មិនមានការ​រលាកដែរ។​

អាប៉ុបតូសគឺបង្កដោយ​,ឧទាហរណ៍៖ TNF-α, គ្លុយកូគ័រទីកូអ៊ីត,កាដាស់សកម្មភាពកន្លែងទទួលCD95(Fas/Apo1)ឬការថយចេញ​នៃភ្នាក់ងារលូតលាស់។ការខូចDNAជំរុញអាប៉ុបតូសតាមរយៈប្រូតេអ៊ីនp53 (p53-protein)។​​​​ក្នុ​ង​ការស្ទះឈាម(ischemia​)​,​កោសិការងគ្រោះជួនកាលបញ្ចេញកន្លែងទទួលCD95ដូច្នេះវាប្រឈមនឹងអាប៉ុបតូសហើយ។​តាមរយៈវិធីនេះវាអាចគេចផុតពីការស្លាប់ដោយនេក្រូស,ដូចនេះយ៉ាងហោចណាស់វាការពារមិនឲ្យលេចចេញម៉ាក្រូម៉ូលេគុលពីក្នុង​កោសិកាដែលនឹងនាំឲ្យរលាកនោះដែរ។

កំណើនអាប៉ុបតូសមិនប្រក្រតីអាចកើតឡើងដោយសារមាន៖អ្នកសម្របសម្រួលឲ្យមានអាប៉ុបតូសដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងតំបន់,​ការស្តែងឡើងមិនត្រឹមត្រូវនៃកន្លែងទទួលឬរំញោចអាស្រ័យកន្លែងទទួលរបស់បណ្តាក់សញ្ញា។ហេតុការណ៍នេះអាចបណ្តាលមកពី​ការស្ទះឈាម,ជាតិពុល,ការស្វិតកោសិកាដោយសម្ពាធអូស្មូសខ្លាំងក្លា,កាំរស្មី,ឬការរលាក(ការឆ្លងរោគ,ជំងឺស្វ័យប្រព័ន្ធការពារ[auto-immune disease])។ជាលិទ្ធផលធ្វើឲ្យមានការស្លាប់មិនសមរម្យនៃកោសិកាដែលមានតួនាទីសំខាន់ៗនិននាំឲ្យខ្សោយសរីរៈ។​ដោយវិធី​នេះហើយដែលេអាប៉ុបតូសនឹងៈ៖ មិនទទួលយកជាលិកាផ្សាំ(transplant rejection),ការថយចុះកោសិកាប្រសាទ(Parkinson’s or Alzheimer’s disease,amyotrophic lateral sclerosis,quadriplegia,multiple sclerosis)រួមទាំងការស្លាប់កោសិកា៖ថ្លើម(ខ្សោយ​ថ្លើមដោយសារ ជាតិពុល,ស្ទះឈាម​ឬលាក),​ កោសិកាBនៃលំពែង(ទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១),កោសិកាដើមនៃគ្រាប់ឈាមក្រហម (aplastic anemia) និងឡាំផូស៊ីត(ខ្សោយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំៈឆ្លងHIV...)។

ការថយចុះអាប៉ុបតូសខុសប្រក្រតីនាំឲ្យលើសចំនួនកោសិការងគ្រោះ(affected cells)។ក្នុងចំណោមមូលហេតុជាច្រើននោះមាន​វិបត្តិតម្រឹមតម្រូវក្រពេញបញ្ចេញក្នុងឬប៉ារ៉ាគ្រីន,វិបត្តិសែន ឬការឆ្លងវីរុស(ឧទាហរណ៍ៈepstein-barr virus)។វាប្រឆាំងនិងអាប៉ុបតូស​ធម្មតាដោយពន្លើសantiapoptically effective growth factorsតាមរយៈបង្កើនការស្តែងឡើងនៃBcl2 ឬបន្ថយការស្តែងឡើងនៃ​​p53ឬCD95 ligand។អវត្តមាននៃអាប៉ុបតូសលើកោសិកាឆ្លងរោគនឹងបន្តនិរន្តរភាពនៃការឆ្លងរោគ។កោសិកាដែលគេចផុតពី​អាប៉ុបតូស​អាចវិវត្តទៅជាកោសិកាមហារីក។កង្វះអាប៉ុបតូសលើកោសិកាប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដែលនាំឲ្យមានការប្រឆាំងកោសិការាងកាយខ្លួនឯងជា​មូលហេតុមួយនៃជំងឺស្វ័យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។លើសពីនេះ ការលើសចំនួនកោសិកានាំឲ្យការបំពេញមុខងារមិនប្រក្រតី ឧទាហរណ៍ៈការផលិតប្រូសេស្តេរ៉ូនជានិរន្តនៃអង្គលឿង។ កង្វះអាប៉ុបតូសក៏បណ្តាលឲ្យអំប្រីយ៉ុងលូតលាស់ខុសប្រក្រតីដែរ​(ម្រាមព្រែក)។

ការស្លាប់នៃកោសិកាដោយ នេក្រូស

ការរស់រាននៃកោសិកាអាស្រ័យលើការរក្សាបាននូវចំណុះនិងមជ្ឍដ្ឋានខាងក្នុងកោសិកា។ពេលដែលភ្នាសកោសិកាជ្រាបទឹកខ្លាំង ហើយទឹកធ្វើដំណើរទៅតាមបម្រែបម្រួលអូស្មូស,​ ដូចនេះកោសិកាពឹងលើលំនឹងអូស្មូសដើម្បីរក្សាចំណុះរបស់ខ្លួន។ដើម្បីទប់ទល់នឹង​កំហាប់ក្នុងកោសិកាដ៏ខ្ពស់នៃប្រូតេអ៊ីន,​អាស៊ីតអាមីណេ,និងសារធាតុសរីរាង្គផ្សេងៗបាន កោសិកាត្រូវបន្ថយនូវកំហាប់អ៊ីយ៉ុងកោសិកា។​វាអាចប្រព្រឹត្តទៅបានអាស្រ័យលើNa⁺/K⁺-ATPaseដែលរុញ Na⁺ចេញពីកោសិកានិងប្តូរយកបូតាស្យូមវិញ។តាមធម្មតាភ្នាសកោសិកា​ជ្រាបតិចតួចចំពោះសូដ្យូម តែជ្រាបខ្លាំងចំពោះប៉ូតាស្យូម,នាំឲ្យប៉ូតាស្យូមសាយចេញជាថ្មី។ការចេញរបស់ប៉ូតាស្យូមបង្កើតបាន ​ប៉ូតង់ស្យែលអវិជ្ជមាននាំឲ្យ អ៊ីយ៉ុងក្លរ ចេញពីកោសិកាដែរ។បណ្តូរអ៊ីយ៉ុងនេះ(ត្រូវការប្រើATP)បន្ថយកំហាប់​ សូដ្យូមនិងក្លររហូតដល់​ប្រហែល២៣០មីលីអូស្មូស/លីត្រ ដែលច្រើនជាងកំណើនកំហាប់ប៉ូតាស្យូមក្នុងកោសិកា(ប្រហែល១៤០ មអ/ល)។

ការថយចុះកំហាប់សូដ្យូមក្នុងកោសិកាដោយNa⁺/K⁺-ATPaseសំខាន់មិនត្រឹមតែ សម្រាប់កុំឲ្យហើមកោសិកាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែ​បម្រែបម្រួលបម្រួលយ៉ាងខ្លាំងនៃកំហាប់សូដ្យូមនេះត្រូវបានប្រើជាស៊េរីដំណើរការដឹកជញ្ជូនផងដែរ(transport processes)។បណ្តូរ Na⁺/K⁺( Na⁺/K⁺ exchanger)កំចាត់ចេញ H⁺មួយដូរយកNa^+​មួយ, ខណៈ ៣បណ្តូរNa⁺/Ca²⁺កំចាត់ចេញ ១Ca²⁺ដូរយក Na⁺៣។​ដំណើរការដឹកជញ្ជូនដែលភ្ជាប់ដោយសូដ្យូមក៏អនុញាតិឲ្យមានការចាប់យកសកម្មនៃអាស៊ីតអាមីណេនិងគ្លុយកូសជាដើមចូលទៅក្នុង​កោសិកា។ចុងក្រោយ បណ្តូរ ប៉ូល(Depolarization)អាចសម្រេចទៅបានដោយការចំហរច្រកទ្វារ Na⁺សម្រាប់រក្សាលំនឹងមុខងារ​របស់​កោសិការំញោច​​​,ឧទាហរណ៍ៈដំណើរការនិងការបញ្ជូនសញ្ញាក្នុងប្រព័ន្ធប្រសាទ និងបង្កើតការកន្ត្រាក់សាច់ដុំជាដើម។

ដោយសារសកម្មភាពដឹកជញ្ជូននិងច្រកទ្វារសូដ្យូមដឹកនាំសូដ្យូមចូលកោសិកាជាប់ជានិច្ច,វាក៏ត្រូវការជានិច្ចនូវសកម្មភាពរបស់​​Na⁺/K⁺-ATPaseដែរ។ការក្សាលំនឹងក្នុងកោសិកានេះអាចត្រូវរំខានបើសិនNa⁺/K⁺-ATPaseមានបញ្ហាដោយកង្វះATP (ischemia, hypoxia,hypoglycemia) នោះ។ការថយចុះK⁺ ក្នុងកោសិកានាំឲ្យ K⁺ ក្រៅកោសិកាមានកំណើនហើយភ្នាសកោសិកាត្រូវប្តូរប៉ូល។​ជាលិទ្ធផល Cl^-ចូលក្នុងកោសិកាធ្វើឲ្យកោសិកាហើម។ការណ៏នេះក៏អាចកើតឡើងដែរកាលណាការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលមានបញ្ហា ឬ​ការចូលនៃសូដ្យូមលើសពីសមត្ថភាពដឹកជញ្ជូនរបស់Na⁺/K⁺-ATPase។សារធាតុក្នុងកោសិកា(គ្លុយតាម៉ាត..)និងជាតិពុល​ក្រៅកោសិកា​​​​ជាច្រើន​(អុកស៊ីដង់..)បង្កើនការចូលនៃ Na⁺ឬCa²⁺តាមរយៈការដាស់សកម្មភាពច្រកទ្វាររបស់ពួកវា។

ការកើនកំហាប់ Na⁺ក្នុងកោសិកាមិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យកោសិកាហើមប៉ុណ្ណោះទេ តែតាមរយៈ បណ្តូរ Na⁺/Ca²⁺មិនត្រេមត្រូវនាំឲ្យកំហាប់ Ca²⁺ក្នុងកោសិកាក៏កើនដែរ។ Ca²⁺ផលិតស៊េរីឥទ្ធិពលកោសិកាមួយជ្រៀតចូលទៅក្នុងមីតូកុងទ្រី រារាំងដំណកដង្ហើមមីតូកុងទ្រីនាំឲ្យ​មានកង្វះATP។

ប្រសិនបើខ្វះអុកស៊ីសែន,មេតាបូលីសថាមពលត្រូវផ្លាស់ជាការបំបែកគ្លុយកូសគ្មានប្រើអុកស៊ីសែន។អាស៊ីតឡាក់ទិកដែលកើតឡើងនឹង​បំបែកទៅជា ឡាក់តាត និងH⁺បណ្តាលឲ្យកើនអាស៊ីតក្នុងកោសិកា(acidosis)ដែលរាំងស្ទះដល់អង់ស៊ីមក្នុងកោសិកា,ជាលិទ្ធផល ការបំបែកគ្លុយកូសត្រូវបានរាំងខ្ទប់នាំឲ្យប្រភពATPដែលសេសសល់នឹងត្រូវប្រើអស់។

បើកង្វះថាមពលកាន់តែកើន កោសិកាកាន់តែប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់នៃអុកស៊ីតកម្មព្រោះយន្តកម្មដែលការពារកោសិកាប្រឆាំង អុកស៊ីដង់ (O₂ radicals)ត្រូវពឹងលើATP។​កាប្រឈមបន្ទាប់គឺភ្នាសកោសិកាអាចត្រូវបំផ្លាញដោយពែរអុកស៊ីតកម្មលីពីត(lipid peroxidation)​ហើយម៉ាក្រូម៉ូលេគុលក្នុងកោសិកានឹងចេញទៅក្នុងលំហរចន្លោះកោសិកា។ដោយធម្មតា ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំមិនដែលបានជួបទាក់ទងនឹង​ម៉ាក្រូម៉ូលេគុលក្នុងកោសិកាទេ ដូចនេះវាមិនប្រណីឡើយ។ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំត្រូវបានដាស់ហើយប្រតិកម្មរលាកកើតឡើងធ្វើឲ្យកោសិកា​ខូចកាន់តែច្រើន។រយៈពេលមុនការស្លាប់កោសិកា(ដោយនេក្រូស)ព្រោះដាច់ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលអាស្រ័យលើវិសាលភាពនៃ Na⁺ដែល​ចូលក្នុងកោសិកា,ឧទាហរណ៏៖ចពោះសកម្មភាពនៃកោសិការំញោច ឬអត្រាដឹកចញ្ជូនរបស់កោសិកាអេពីតេល្យូម។នៅពេលvoltage-gated Na⁺ channelsរបស់កោសិការំញោចត្រូវបានដាស់ដោយបណ្តូរប៉ូលនៃភ្នាសកោសិកា,បណ្តូរប៉ូលនឹងបង្កើនល្បឿននៃការស្លាប់។

ភាពមិនប្រក្រតីនៃការចម្លងសញ្ញាក្នុងកោសិកា

ជាផ្លូវការ,អ័រម៉ូនមិនមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់លើមុខងារកោសិកានោះទេ តែគឺតាមរយៈសញ្ញាបន្ទាប់បន្សំក្នុងកោសិកា(secondary​intracellular​​​ signals)។​ការចម្លងសញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានរំខានដោយ​ជំងឺមួយចំនួនហើយក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ពីថ្នាំនិង​ជាតិពុលខ្លះផងដែរ។

អ័រម៉ូនខ្លះភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹង កន្លែងទទួលនៃភ្នាសកោសិកា។​ តាមរយៈ guanine nucleotide-binding protein( G proteins)​,​អន្តរកម្មរវាង hormone-receptorធ្វើឲ្យមានការបញ្ចេញអ្នកនាំសារទី២ (second messenger) ដែលមកចម្លងសញ្ញា​របស់​អ័រម៉ូនក្នុងកោសិកា។អ័រម៉ូន១អាចនាំឲ្យកើត​ឡើងនូវអ្នកនាំសារទី២ផ្សេងៗគ្នា អាស្រ័យកោសិកាគោលដៅ និង កន្លែងទទួលរបស់វា។​ ភាពមិនប្រក្រតីនានាអាចកើតឡើងបើសិនជា​៖   ចំនួនកន្លែងទទួលថយចុះ ,​ ចំណងរបស់កន្លែងទទួលជាមួយអ័រម៉ូនខ្សោយ​ ឬការភ្ជាប់ទៅនឹងបណ្តាក់សញ្ញា (Signaling cascade) មិនត្រឹមត្រូវ។

G protein ជាម៉ូលេគុលធំ មានឯកតារង៣ (subunit)គឺ  α ,β និង ​ γ ។ នៅពេលអ័រម៉ូនភ្ជាប់ជាមួយកន្លែងទទួល,​ Guanosine 5’-triphosphate(GTP) បានភ្ជាប់នឹងឯកតារង α ដោយប្តូរបាន GDP បន្ទាប់មក ឯកតារង α​ ក៏ផ្តាច់ចេញពី ឯកតារង β ។​ ឯកតារង α ដែលបានដាស់ឲ្យសកម្មតាមវិធីនេះនឹងត្រូវសំរាកវិញ (Inactivate)ដោយការដកផូស្វ័រ(Dephosphorylation) ពី GTPឲ្យទៅជា​GDP(ព្រោះGTPase)​ដូច្នេះវាអាចទៅភ្ជាប់នឹងឯកតារងទាំង២វិញបាន។

អ័រម៉ូនប៉ិបទីត(peptide hormone)យ៉ាងច្រើនប្រើប្រាស់cyclic adenosine monophosphate(cAMP)ជាអ្នកនាំសារទី២។ ដោយមានការជ្រោមជ្រែងពី Stimulating G protein (Gs)​ ធ្វើឲ្យ adenylyl cyclase(AC)សកម្ម ដូចនេះ cAMP​កើតឡើង​កាន់តែច្រើន។​ cAMPទៅដាស់ប្រូតេអ៊ីនគីណាសអា(protein kinase A) ដែលអាច​ភ្ជាប់ផូស្វ័រ(phosphorylate)របស់អង់ស៊ីម និងម៉ូលេគុលដំណឹកនាំ(transport molecule)។​cAMPក៏ពាក់ព័ន្ធនិងការសម្តែងសែន^១(gene expression)ផងដែរ​តាមរយៈ​ប្រូតេអ៊ីនគីណាសអា(PKA)និងផូស្វរីលកម្ម(phosphorylation)នៃcAMP-responsive element-binding protein(CREB)។cAMPត្រូវបម្លែងទៅជាnoncylclic AMPដោយផូស្វូឌីអេស្ទែរ៉ាសក្នុងកោសិកានាំឲ្យបាត់សញ្ញា។​អ័រម៉ូនខាងក្រោមនេះធ្វើសកម្មភាពតាមរយៈកំណើនកំហាប់cAMPក្នុងកោសិកា៖គ័រទីកូត្រូពីន(ACTH) លុយតូត្រូពីន(LH) ទីរ៉ូត្រូពីន(TSH) ប្រូឡាក់ទីន,សូម៉ាតូត្រូពីន,លីបេរីន(releasing hormones) និងស្តាទីន(release-inhibitinghormone)​មួយចំនួន,គ្លុយកាកុង,ប៉ារ៉ាទីរ៉ូអ៊ីត(PTH),កាល់ស៊ីតូនីន,អាឌីអ៊ុយរេទីន([ADH] V₂ receptors)ហ្កាស្ត្រ៊ីន,សេក្រេទីន,​ប៉ិបទីតអាំងតេស្ទីណាល់វ៉ាសូអាក់ទីវ(VIP),អុកស៊ីតូស៊ីន,អាដេណូស៊ីន(A₂ receptor),សេរ៉ូតូនីន(S₂ receptor)​,​​​                      ដូប៉ាមីន(D_{1 ​}receptor),អ៊ីស្តាមីន(H₂)​ និងប្រូស្តាក្លង់ឌីនដ៏មានឥទ្ធិពលមួយចំនួន។

អ័រម៉ូនប៉ិបទីត និងអ្នកនាំសញ្ញាប្រសាទ(neurotransmitters)មួយចំនួនដូច​ជាសូម៉ាទីន,អាដេណូស៊ីន(A₁ receptor)ដូប៉ាមីន(D₂ receptor)សេរ៉ូតូនីន(S_1α receptor),អង់ស្យូតង់ស៊ីន២,និង​ អាសេទីលកូលីន(M₂ receptor)ធ្វើសកម្មភាពរារាំង អាដេនីលីលស៊ីក្លាស​ដែលនាំឲ្យថយចុះកំហាប់ cAMP ក្នុងកោសិកាតាមរយៈប្រូតេអ៊ីន inhibiting G protein(G_i)។ តាមរយៈការភ្ជាប់ទៅនឹងកន្លែងទទួលផ្សេងគ្នា,អ័រម៉ូនខ្លះអាចបង្កើនកំហាប់cAMP(អេពីនេព្រីនៈβ-receptor, ដូប៉ាមីនៈD₁ receptor) ឬ​បន្ថយវិញ(អេពីនេព្រីនៈ₂ receptor, ដូប៉ាមីនៈD₂ receptor)។

បណ្តាក់សញ្ញាcAMPអាចរងឥទ្ធិពលពី ថ្នាំនិងជាតិពុលដូចជា៖ ជាតិពុល (cholera toxin)របស់មេរោគរាគរូសVibrio choleraeនិង​ជាតិពុលផ្សេងទៀតទៅរារាំងមិនឲ្យឯកតារង α_s សំរាក(deactivate)។ ជាលិទ្ធផលគឺការដាស់សកម្មភាព ACនិង             cAMP-dependent Cl^-channels​ គ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ធ្វើឲ្យ សូដ្យូមក្លរួបញ្ចេញទៅក្នុងផ្លូវអាហារមិនអាចគ្រប់គ្រងបានដែល​ជាហេតុនាំដល់ការរាគខ្លាំងក្លា។ ជាតិពុលរបស់មេរោគក្អកមាន់(Hemophilus pertussis)ទៅរាំងខ្ទប់(block)ប្រូតេអ៊ីន G_i​ធ្វើឲ្យកើនកំហាប់cAMPតាមរយៈមិនអាចឃាត់ឃាំងACបាន(disinhibition of AC)។​ហ្វ័រស្កូលីន(Forskolin)ភ្ញោចផ្ទាល់លើAC​,​ ខណៈស្រឡាយហ្សង់ទីន(Xanthine derivatives)​មាន​តេអូហ្វ៊ីលីន(theophylline)​ជាដើម,រារាំង​ហ្វូស្វូឌីអេស្ទែរ៉ាស(phoshodiesterase)ដែលជាអ្នកបំបែកcAMP,ធ្វើឲ្យ កំហាប់cAMPកើនឡើង។ ស្រឡាយហ្សង់ទីនត្រូបានគេប្រើជាថ្នាំពង្រីកទងសួតក្នុងជំងឺហឺតផងដែរដោយសារវាបង្កើន​កំហាប់cAMP។

ក្រៅពីcAMP កាណូស៊ីនម៉ូណូផូស្វាតស៊ីគ្លិក(cGMP)ដើរតួជាអ្នកនាំសារក្នុងកោសិកា។វាកើតឡើងដោយ កានីលីលស៊ីក្លាស។ក្នុងចំណោមសារធាតុផ្សេងទៀត,Atrial natriuretic factor(ANF)និងអាសូតម៉ូណូអុកស៊ីត(NO)​ក៏មានសកម្មភាពតាមរយៈcGMPនេះដែរ។

អ្នកនាំសញ្ញាក្នុងកោសិកាផ្សេងទៀតរួមមាន៖ 1,4,5-inositol triphosphate(IP₃), 1,3,4,5-inositol tetrakisphosphate​(IP₄)​និងdiacylglycerol(DAG)។ផូស្វូលីប៉ាសសេ ដែលជាប់លើភ្នាសកោសិកា(PLC)​កាត់ផូស្វាទីឌីលីណូស៊ីតុល(IP₂)ទៅជា IP₃និងDAG ក្រោយពីវាត្រូវបានដាស់សកម្មភាពដោយប្រូតេអ៊ីន G₀។​ប្រតិកម្មនេះបង្ករដោយ៖ អេពីនេព្រីន(α₁), អាសេទីលកូលីន(M₂ receptor), អ៊ីស្តាមីន(H₁ receptor), អង់ទីឌីអ៊ុយរេទិក     (V₁ receptor), ប៉ង់ក្រេអូស៊ីមីន(CCK), អង់ស្យូតង់ស៊ីន២, thyrotropin-releasing hormone(TRH), substance P, និង​សេរ៉ូតូនីន(S₁ receptor)។ IP₃រំដោះCa²⁺​ពី​ឃ្លាំងក្នុងកោសិកា។ការបញ្ចេញរបស់ឃ្លាំងនេះធ្វើឲ្យច្រកទ្វារកាល់ស្យូម(Ca²⁺​ channels)នៃភ្នាសចំហរ។ Ca²⁺​ក៏អាចចូល​ក្នុង​កោសិកាតាមរយៈច្រកទ្វារligand-gated Ca²⁺​ផងដែរ។ Ca²⁺​មួយផ្នែកភ្ជាប់នឹងកាល់ម៉ូឌុយលីន ហើយការ​ដាស់​សកម្មភាព​calmodulin-dependent kinase(CaM kinase)មានឥទ្ធិពលលើមុខងារកោសិកាជាច្រើនដូចជា៖​ដំណឹកនាំ​របស់អេពីតេល្យូម,ការបញ្ចេញអ័រម៉ូន,និងការសាយកូន(proliferation)របស់កោសិកា។ DAGទៅជួយជំរុញ(stimulate)​ប្រូតេអ៊ីន​គីណាសសេ(PKC)ដែលត្រូវបានដាស់សកម្មភាពដោយ Ca²⁺នោះ​។ PKC បន្ទាប់មកតម្រឹមតម្រូវ(regulate)​គីណាសផ្សេងទៀត,ភ្នាក់ងារកត់ចម្លង(transcription factors), និងឆ្អឹងកោសិកា(cytoskeleton)។PKCក៏ដាស់សកម្មភាព​បណ្តូរNa⁺/H⁺ដែលនាំឲ្យកើតមជ្ឈដ្ឋានបាស(alkalization)ក្នុងកោសិកានិងកើនចំណុះកោសិកា។មុខងារកោសិកាជាច្រើន​ដែលប៉ះពាល់តាមរបៀបនេះរួមមាន៖ មេតាបូលីស,សកម្មភាពច្រកទ្វារប៉ូតាស្យូម(K⁺ channel),និងចំណែកកោសិកា...។

ការបង្កើតអ៊ីណូស៊ីតុលចេញពីអ៊ីណូស៊ីតុលម៉ូណូផូស្វាតត្រូវរារាំងដោយអង់ទីដេប្រេះសង់លីចូម(antidepressant​​ Li )។ PKCត្រូការការដាស់សកម្មភាពដោយផ័របុលអេស្ទែរ(phorbol ester)។​​ អាស៊ីតអារ៉ាស៊ីដូនិកដែលជាអាស៊ីតខ្លាញ់មិនឆ្អែតច្រើនផ្នែក(polyunsaturated)អាចត្រូវកាត់ចេញពីលីពីតភ្នាសកោសិកា (membrane lipids)រួមទាំង DAGដោយ ផូស្វូលីប៉ាស អា។ អាស៊ីតអារ៉ាស៊ីដូនិកខ្លួនឯងក៏មានឥទ្ធិពលលើកោសិកាខ្លះៗ​ដូចជាទៅលើច្រកទ្វារអ៊ីយ៉ុង( ion channels)ប៉ុន្តែតាមរយៈសកម្មភាពរបស់ ស៊ីក្លូអុកស៊ីសែណាស​ វាអាចត្រូវបម្លែងជា​ប្រូស្តាក្លង់ឌីន និងត្រុំបុកសាន(thromboxane)ដែលសកម្មភាពរបស់ពួកវាមួយផ្នែកទៅដាស់សកម្មភាព អាដេនីលស៊ីក្លាស និងកានីលីលស៊ីក្លាស(guanylyl cylase)។អាស៊ីតអារ៉ាស៊ីដូនិកក៏អាចបម្លែងទៅជា ឡឺកូទ្រីន (leukotrienes)ផងដែរដោយសារ លីប៉ូកស៊ីសែណាស(lipoxygenase)។ ប្រូស្តាក្លង់ឌីន និងឡឺកូទ្រីនមិនត្រឹមតែសំខាន់​ក្នុង​ពេលមានរលាកនិងជាអ្នកនាំសារក្នុងកោសិកាប៉ុណ្ណោះទេតែក៏ជាអ្នកសម្របសម្រួល(mediator)ក្រៅកោសិកាផងដែរ។​lipoxygenase inhibitors និងcycloxygenase-inhibitorsត្រូវបានគេប្រើញឹកញាប់សំរ៉ាប់ព្យាបាលដូចជា ប្រឆាំងរលាក (inhibitor of inflammation),​ និងកំណកផ្តុំផ្លាកែតជាដើមព្រោះវារារាំងកាកកើតឡឺកូទ្រីននិងប្រូស្តាក្លង់ឌីន។

អាំងស៊ុយលីននិងភ្នាក់ងារពន្លូតលាស់ជាច្រើនទៅដាស់សកម្មភាព ទីរ៉ូស៊ីនគីណាស ដែលបញ្ជូនឥទ្ធិពលកោសិកា​​(cellular effects)​​តាមរយៈ គីណាសផ្សេងៗ,អង់ស៊ីម,និងប្រូតេអ៊ីនដំណឹកនាំនាៗ។ទីរ៉ូស៊ីនអាចជាផ្នែកមួយនៃ​​កន្លែងទទួល​​ឬអាចភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងកន្លែងទទួលពេលវាធ្វើការដាស់សកម្មភាព។គីណាសច្រើនតែធ្វើសកម្មភាពដោយ​ភ្ជាប់ផូស្វ័រទៅនឹងគីណាស​ផ្សេងទៀតដែលនាំឲ្យមានបណ្តាក់គីណាស(kinase cascade)។ដូចនេះMitogen-activated protein kinase(​​MAP kinase)​ត្រូវដាស់ដោយគីណាសផ្សេងមួយទៀត(MAP kinase kinase)៕សកម្មភាពដ៏រហ័ស​បែបនេះ​ធ្វើឲ្យកើនឡើង​សញ្ញាកោសិកាដូចបាក់ភ្នំទឹកកក។ p-38 kinase និងJun kinaseដែលតម្រឹមតម្រូវ​ការសម្តែង​នៃសែនតាមរយៈភ្នាក់ងារ​កត់ចម្លងត្រូវបានដាស់សកម្មភាពតាមបណ្តាក់សកម្មភាពបែបនេះដែរ។​ម៉ូលេគុលផ្តល់សញ្ញាដ៏ទៃទៀតដូចជា ប្រូតេអ៊ីនGតូចៗ(p₂₁ Ras)ឬភ្នាក់ងារដំណឹកនាំ(e.g. c-Jun, c-Fos, c-Myc, NF_kB, AP-1)មានសារៈសំខាន់ណាស់ សម្រាប់ការផ្ទេរសញ្ញានៃភ្នាក់ងារពន្លូតលាស់និងការកំណត់អាយុស្លាប់របស់កោសិកា។     មុយតាស្យុង​ នៃសែនសម្រាប់​ភ្នាក់ងារពន្លូតលាស់,ទីរ៉ូស៊ីនគីណាស, Jun, Ras ឬ Mycទៅជាសែនមហារីក​(oncogenes)​អាចធ្វើឲ្យមានការសាយកូន​ដោយស្វ័យ័តមានន័យថាជាការលូតលាស់កោសិកាមហារីក។​ អ្នកសម្របសម្រួល(e.g. tumor​ necrosis factor[TNF]និង​CD95[Fas/Apo1] ligand)ទៅដាស់សកម្មភាពacid sphingomyelinase​ដែលបង្កើត​សេរ៉ាមីតចេញពីsphingomyelin។​សេរ៉ាមីតបង្កជាស៊េរី នៃឥទ្ធិពលកោសិកា(ការដាស់small G protein),នៃគីណាស,​នៃផូស្វាតាស,កាស្ប៉ាស(caspase),មានន័យថាគឺប្រូតេអាសដែលកាត់ប្រូតេអ៊ីនត្រង់ចំណុចcystein-aspartate។​ឥទ្ធិពលសេរ៉ាមីតសំខាន់ក្នុងបន្ទេរសញ្ញានៃកោសិកាដែលស្លាប់តាមកំណត់។               ​    អ័រម៉ូនស្តរ៉ូអ៊ីត(អាល់ដូស្តេរ៉ូន)ជាធម្មតា​មិនមានសកម្មភាពតាមរយៈកន្លែងទទួលនៅលើភ្នាសកោសិកាទេតែឆ្លងកាត់ភ្នាសដោយងាយព្រោះវារលាយក្នុងលីពីត,​ហើយបន្ទាប់មកភ្ជាប់ទៅប្រូតេអ៊ីនអ្នកទទួលក្នុងកោសិកា(ក្នុងស៊ីតូប្លាសឬណ្វៃយ៉ូ)។​ hormone-receptor complexភ្ជាប់ខ្លួន​ទៅDNAរបស់ណ្វៃយ៉ូកោសិកាហើយតម្រឹមតម្រូវការសំយោគប្រូតេអ៊ីន។​