Cell adaptation to stress ការសម្របខ្លួននៃកោសិកាទៅនឹងសម្ពាធខាងក្រៅ

I.          Hypertrophy

1.    ជាការកើនទំហំសរីរៈឬជាលិកាដោយសារ​ការរីកទំហំកោសិកា។

2.    លក្ខណះផ្សេងទៀតរួមមានការកើនឡើងនូវការសំយោគប្រូតេអ៊ីន និងការកើនទំហំឬចំនួនorganellesក្នុងកោសិកា។

3.    ជាការសម្របខ្លួននៃកោសិកាទៅនឹងកំណើនការងាររបស់វា,​ឧទាហរណ៏៖ ការហាត់ប្រាណធ្វើឲ្យទំហំសាច់ដុំកើនឡើង។

II.          Hyperplasia

1.    ជាការកើនទំហំសរីរៈឬជាលិកាដោយសារការកើន​ចំនួនកោសិកា។

2.    ជាក់ស្តែងការបង្កើនចំនួនក្រពេញទឹកដោះនៅពេលមានផ្ទៃពោះធ្វើឲ្យសុដន់ឡើងធំ។

3.    ជួនកាលhyperplasia អាចមានជាមួយគ្នានិងhypertrophy​ដែរ។ កំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ ស្បូនរីកធំដោយសារhyperplasia និងhypertrophyនៃកោសិកាសាច់ដុំរលីងរបស់ស្បូន។

III.          Aplasia

1.    Aplasiaជាបរាជ័យក្នុងការបង្កើតកោសិកា។

2.    កំឡុងពេលទារកលូតលាស់,aplasiaធ្វើឲ្យមានagenesisឬបាត់សរីរៈ​​
ណាមួ​យ។​​​​

3.    ក្រៅពីនេះវាអាចបណ្តាលមកពីការកោសិកាដើម(precursor cell)ទាំងស្រុងចំពោះជាលិកាproliferativeដូចជាខួរឆ្អឹងជាដើម។

IV.          Hypoplasia

1.    ជាការថយចុះនូវការផលិតកោសិកាតែមិនសូវធ្ងន់ធ្ងរដូចaplasiaទេ។

2.    គេឃើញវានៅក្នុងជំងឺTurner syndrome និងKlinefelter syndrome។

V.          Atrophy

1.    ជាការថយទំហំសរីរៈឬជាលិកាដោយសារម៉ាសកោសិការួមស្វិត។

2.    ភាគច្រើនដោយសារតែមិនសូវមានការប្រើប្រាស់,កង្វសារធាតុចិញ្ចឹមឬអុកស៊ីសែន,ការថយចុះរំញោចពីក្រពេញអង់ដូគ្រីន,អាយុចាស់ និងការបាត់រំញោចប្រសាទ។

3.    លក្ខណះសម្គាល់ភាគច្រើនគឺមានautophagic granulesដែលជាថ្នក់intracytoplasmic ផ្ទុកទៅដោយorganelles ដែលខូច។

4.    ករណីខ្លះatrophyត្រូវគេគិតថាមួយផ្នែកបណ្តាលមកពីubiquitin-proteasome pathwayនៃការបំបែកប្រូតេអ៊ីន។ubiquitin-linked proteinsត្រូវបានបំបែកនៅក្នុងproteosomeដែលជាកុំផ្លិចប្រូតេអ៊ីនស៊ីតូផ្លាស្មិកធំមួយ។

VI.          Metaplasia ជាការជំនួសកន្លែងនៃកោសិកាមួយប្រភេទដោយកោសិកាដទៃ

វិញ។

1.    Squamous metaplasia

·       ការជំនួសcolumnar epitheliumនៅកន្លែងsquamocolumnar junctionរបស់មាត់ស្បូនដោយពពួកsquamous epithelium។

·       វាក៏អាចកើតមាននៅrespiratory epitheliumរបស់ទងសួត,endometriumរបស់ស្បូន និងបំពង់បង្ហូររសលំពែងផងដែរ។

·       មូលហេតុរួមមានការរលាករោលរ៉ាំរ៉ៃ(ផ្សែងបារីចំពោះទងសួត) និងកង្វះវីតាមីន អា។

·       ភាគច្រើនករណីនេះអាចត្រលប់ទៅសភាពដើមវិញបាន។

2.    Osseous metaplasia

·       ជាការដុះឆ្អឹងនៅកន្លែងដែលជាលិកាមានរបួស។

·       Cartilaginous metaplasia ក៏អាចកើតមានដែរ។

3.    Myeloid metaplasia ជាការផលិតនូវជាលិកាឈាមខុសពីកន្លែងខួរឆ្អឹង (ថ្លើម និងអណ្តើក) ។

Hypersensitivity Reactions(អាលែក្ស៊ី)

អាលែក្ស៊ីជាប្រតិកម្មជាក់លាក់មួយជ្រុលហួសហេតុទៅនឹងសារធាតុពីក្រៅប៉ុន្តែដែលមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់សោះ។ដោយការភ្ជាប់ទៅនឹង
សារធាតុតូចៗពីក្រៅ(ហៅថាhapten)ធ្វើឲ្យប្រូតេអ៊ីនក្នុងរាងកាយក្លាយទៅជាមានឥទ្ធិពលដូចអាលែក្សែនដែរ។ខណៈកំណើនប្រតិកម្មភាពស៊ាំ(secondary)អាចការពារខ្លួនយើងពីការប៉ះពាល់អង់ទីសែនបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែអាលែក្ស៊ីក៏នាំឲ្យកើតមានការបំផ្លាញជាលិកាតាម
រយៈសកម្មភាពស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ការបំផ្លិចបំផ្លាញក៏អាចកើតឡើងផងដែរកាលណាប្រព័ន្ធភាពស៊ាំលែងស្គាល់ប្រូតេអ៊ីនក្នុងខ្លួនហើយអង់ទីក័រត្រូវបានបង្កើតឡើង។ជាទូទៅគឺប្រតិកម្មរលាកជាអ្នកធ្វើឲ្យមានការខូចខាត

ការរលាក(Inflammation)

ការរលាកនេះជាប្រតិកម្មការពាររាងកាយនិងជាលិកាពីរំញោចដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់។គោលដៅរបស់វាគឺជួសជុលឬយ៉ាងហោចណាស់ទប់វាឲ្យនៅត្រឹមកម្រឹតណាមួយ ហើយក័ដើម្បីកំចាត់ចោលមូលហេតុនៃគ្រោះថ្នាក់នោះ,ឧ.បាក់តេរីឬកម្ទេចកម្ទីពីក្រៅខ្លួន។
មូលហេតុនៃការរលាកអាចជា៖

1.     មីក្រូសារពាង្គកាយៈបាក់តេរី,វីរុស,ប៉ារ៉ាស៊ីតឬផ្សិត...

2.     សារធាតុក្រៅខ្លួនៈប្រូតេអ៊ីនប្លែកៗ,លម្អងផ្កា,asbestos, silicon crystals

3.     ការខូចជាលិកាដោយបង្កើតបានកម្ទេចសំណល់,ឧ.ការខូចដោយមេកានិកៈ ការមុត,កោស,ចាក់,ដាច់រលាត់។សារធាតុគីមីៈ អាស៊ីតឬអាល់កាឡាំង។ផលប៉ះពាល់សរីរៈ កម្តៅ,ភាពត្រជាក់ខ្លាំង,កាំរស្មី,វិទ្យុសកម្ម។មូលហេតុក្នុងរាងកាយៈ កោសិកាមហារីក,ឈាមដែលលេចចេញក្រៅសសៃឈាម,ប្រតិកម្មautoimmuneឬដុំកកសារធាតុដូចជា អាស៊ីតអ៊ុយរិក,កាល់ស្យូមអុកសាឡាត,កាល់ស្យូមផូស្វាត,និងកូឡេស្តរ៉ុល។

ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ

រាងកាយយើងមានប្រព័ន្ធការពារមិនចំពោះ(non specific),congenitalនិងspecificឬacquiredឬadaptiveប្រឆាំងនឹងមីក្រូសារពាង្គកាយ(បាក់តេរី,​វីរុស,ផ្សិត,ប៉ារ៉ាស៊ីត)និងប្រឆាំងម៉ាក្រូម៉ូលេគុលដែលវាចាត់ទុកថាចម្លែក។បំណែកភ្នាក់ងារបង្ករោគ(pathogen)និងម៉ាក្រូម៉ូលេគុលចម្លែកបង្ហាញឡើងនូវអង់ទីសែនដែលធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធការពារជាក់លាក់(specific)ប្រតិកម្មតបដោយactivation និងproliferation of ឡាំផូស៊ីត​ monospecific T and B។
ឡាំផូស៊ីតBបម្លែងឯកទេសទៅជាផ្លាស្មូស៊ីត(plasma cell)ដែលផលិតអង់ទីករ(immunoglobulin,មានក្រុមIgA,IgD,IgE,IgG,IgM)។មុខងាររបស់វាគឺ៖ ១/ បន្សាប(neutralize)។ ២/ ព័ទ្ធ(opsonize)អង់ទីសែន។​ ៣/ ដាស់សកម្មភាពប្រព័ន្ធcomplement។យន្តការដ៏ពិសេសនៃប្រព័ន្ធការពារទាំងនេះធ្វើការជាអ្នកកំណត់ចំណាំអង់ទីសែនដែលនឹងត្រូវកំចាត់ចោលដោយមានការចូលរួមសកម្មភាពពីប្រព័ន្ធមិនចំពោះផងដែរ។លើសពីនេះទៀត អង់ទីសែននឹងត្រូវចងចាំដោយB and T memory cells។

Hemolytic anemia

កោសិកាឈាមក្រហមអាចសម្រេចបាននូវអាយុពេញលេញរបស់វាបានកាលណាៈភាពបត់បែន,សមត្ថភាពទ្រាំទ្រosmotic and mechanical stress,អនុភាពរេដុកម្ម(reductive potential)និងការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលរបស់វានៅធម្មតា។ការខូចលើសមត្ថភាពណាមួយក្នុងចំណោមនេះធ្វើឲ្យអាយុវាថយចុះ(ករណីខ្លះពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ៖corpuscular hemolytic anemia)។ទោះយ៉ាងណាមានមូលហេតុ
ផ្សេងៗច្រើនទៀតដែលធ្វើឲ្យអាយុវាថយចុះ(extracorpuscular hemolytic anemia)។លក្ខណៈពិសេសទូទៅនៃanemiaទាំងនេះគឺ
​កំហាប់erythropoietin កើនឡើង ដែលភ្ញោចការជួសសងerythropoiesis។

មូលហេតុនៃcorpuscular hemolytic anemiaជាទូទៅដោយសារការខូចសែន៖